STVDIVM LATINVM

Ut sementem feceris, ita metes.

 

Donec eris felix, multos numerabis amicos;

tempora si fuerint nubila, solus eris. 

Cenabis bene, mi Fabulle, apud me

paucis, si tibi di favent, diebus,

si tecum attuleris bonam atque magnam

cenam, non sine candida puella

et vino et sale et omnibus cachinnis;

haec si, inquam, attuleris, venuste noster,

cenabis bene; nam tui Catulli

plenus sacculus est aranearum.

Sed contra accipies meros amores.

Nam unguentum dabo, quod meae puellae

donarunt Veneres Cupidinesque;

quod tu cum olfacies, deos rogabis,

totum ut te faciant, Fabulle, nasum. 

Vale, puella, iam Catullus obdurat

nec te requiret nec rogabit invitiam.

At tu dolebis, cum rogaberis nulla.

Scelesta, vae te! Quae tibi manet vita?

Quis nunc te adibit? Cui videberis bella?

Quem nunc amabis? Cuius esse diceris?

Quem basiabis? Cui labella mordebis?

At tu, Catulle, destinatus obdura! 

Consules apud Cannas aciem ita instruxerunt:

Ub dextro cornu Romanos equites constituerunt, deine pedites;

laevum cornu equitatus sociorum tenuit, deinde peditatus,

mediam aciem legiones Romanae.

Consules ipsi cornua tenuerunt;

alter sinistro cornu praeerat, alter dextro.

Hannibal autem suos in acie ita constituit:

Cornibus praeerant Hasdrubal et Maharbal,

mediae aciei Hannibal ipse.

Sol utrique exercitur obliquus erat,

  quod Romani in meridiem versi steterunt,

    Poeni in septentrionem.

Est res publica res populi.

Populus autem est coetus multitudinis

iuris consensu et utilitatis communione sociatus.

Eius autem coetus prima causa est

naturalis quaedam hominum congregatio.

Hi hominum coetus sedem primum certo loco

domiciliorum causa constituerunt;

quam cum locis manuque saepsissent,

talem coniunctionem domuum (=domorum)

oppidum vel urbem appellaverunt.

 

  Cum penes unum est omnium summa rerum,

regem illum unum vocamus

et regnum eius rei publicae statum.

  Cum autem rex iniustus esse coepit,

perit illud rei publicea genus,

et est idem ille tyrannus.

Si per se populus interfecit aut eiecit tyrannum,

primo est moderatus, et sua re gesta gaudet

et conservare vult per se constitutam rem publicam.

  Sin regi iusto vim populus attulit

  regnoque eum spoliavit et totam rem publicam usurpavit,

tum fit illud, quod iam Plato dixit:

Talis enim populus magistratus et principes

vituperat et tyrannos appellat.

Ii autem, qui parent magistratibus et principibus,

agitantur ab eo populo et servi voluntarii appellantur.

Postremo in eius modi rebus publicis

plena libertatis sunt omnia,

ita ut et privata domus omnis vacet dominatione,

  ut pater filium metuat, filius patrem neglegat,

  ut nihil intersit, utrum civis sis an peregrinus.

Ex quo fit, ut etiam leges incipiant neglegere,

ut plane sine ullo domino sint.

Duodequadraginta annos tyrannus Syracusarum fuit Dionysius,

cum quinque et viginti annos natus dominatum occupavisset.

Hic cum esset nobili genere natus

abundareque et aequalibus et propinquis,

tamen credebat eorum nemini.

Quin etiam, ne tonsori collum, committeret,

tondere filias suas docuit.

Quantopere autem amicitias desideraret,

declaravit in duobus illis amicis:

Horum alter, cum Dionysio insidias paravisset,

capitis damnatus est.

Sed tyrannus ei permisit,

  ut, antequam supplicio afficeretur, paucos dies ad suos iret,

et alterum vadem accepit.

Cum ille, ut vadem suum liberaret,

ad horam mortis destinatam redisset,

Dionysium tanta admiratio cepit,

ut non modo illum absolveret, sed etiam exclamaret:

"Utinam ego tertius vobis amicus adscriberer!

Quid faciam, ut amicitia vestra dignus fiam?"

Nuntii urbem intraverunt.

Postquam in curiam ducti sunt, consul eos exponere iussit,

quantae hostium copiae fuissent,

quot milia ex eis caesa, quot capta essent,

num multi milites Romani cecidissent,

utrum dux hostium fugisset an captus esset.

Ne mortem timueritis!

Sed tempus est iam hinc abire

- me, ut mortem obeam, vos, ut vitam agatis.

Utrum autem sit melius, nemo scit nisi deus. 

Utinam, mi fili, ipse tecum esse possem!

Ad te Athenas venirem, nisi me patria retineret.

Utinam his litteris vox mea ad te perveniat!

Magnopere te moneo, ut non solum orationes meas,

sed etiam meos de philosophia libros legas. 

Utinam dei donum hoc divinum rationis et consilii

hominibus ne dedissent,

quod pauci bene, multi autem improbe adhibent!

Quid potius hominibus dei dedissent,

si eis nocere voluissent? 

Amemus patriam, pareamus legibus, consulamus bonis civibus!

Praesentia commoda neglegamus, posteritatis gloriae serviamus!

Ne timeamus pericula, ne simus timidi,

sed animo forti omnia pericula subeamus! 

Valeant cives mei! Sint incolumes, sint florentes, sint beati!

Floreat haec urbs! In pace mei cives vivant! 

Bella terra et mari civilia externaque toto in orbe terrarum gessi.
Fuerunt sub sacramento meo

circiter quingenta milia civium Romanorum.

Tres egi triumphos.

--------------------------------------------------

Da mi basia mille!

Pax intrantibus, salus exeuntibus.

Tria sunt genera rerum publicarum:

- regnum,

- illa civitas, quae optimatium arbitrio regitur,

- civitas popularis.

Horum trium generum quodvis non perfectum quidem est,

tolerabile tamen.

Ex his tribus generibus longe praestat mea sententia regnium.

Salve, nec minimo puella naso

nec bello pede nec nigris ocellis

nec longis digitis nec ore sicco!

O vitae philosophia dux,

o virtutis indagatrix expultrixque vitiorum!

Tu urbes fundavisti,

tu dissipatos homines in societatem vitae convocavisti,

tu eos inter se iunxisti;

tu inventrix legum, tu magistra morum fuisti.

Vos autem, homines, cur eam,

  quae vobis multa bona praebuit,

non modo saepe neglexistis, sed etiam vituperavistis?

Anno ante Christum natum septuagesimo quinto (LXXV)

M. Tullius Cicero quaestor in Sicilia fuit.

Tum Syracusis seplcrum Archimedis,

  quod Syracusanis ipsis ignotum erat, indagavit.

De eo sepulcro postea haec scripsit:

 

Archimedis sepulcrum ignoratum a Syracusanis ego indagavi.

Sciebam enim in monumento sphaeram esse cum cylindro.

Erant autem Syracusis ad portas Agrigentinas multa sepulcra

  saepta undique et vestita vepribus et dumetis.

Ibi conspexi columellam,

  in qua erat sphaerae figura et cylindri.

Atque ego statim Syracusanis dixi:

"Illud ipsum est, quod quaerebam."

Immissi sunt multi homines cum falcibus,

  qui purgaverunt et aperuerunt locum.

Tum ad columellam accessimus;

apparebat inscriptio, quae declarabat

  hoc sepulcrum Archimedis esse.

Ita Syracusani monumentum Archimedis per me cognoverunt.